Uçağa Yıldırım Çarparsa Ne Olur?

 Uçağa Yıldırım Çarparsa Ne Olur?

Uçağa yıldırım çarparsa ne olur? Uçak uçuş esnasında yıldırımlara maruz kalıyor, bu yıldırımlar sonucu oluşabilecek durumlar ya da uçaklar bu yıldırımlardan nasıl korunurlar? Bugün ki konumuz yıldırım çarpan uçaklar…

İlk uçakların gövdesi ve kanatları gerilmiş bir bezin üzerine emaye sürülmesi ile dayanıklı hale getirilirdi ancak fazla dayanamadan yırtılırlardı. Alman uçak yapımcılarından Hugo Junkers 1913 yılında ilk metal gövdeli “ j-1” uçağını yaptığında yardımcı mühendisinin deneme uçuşundan dönen uçağa koşarak yapışması sonucu oluşan elektrik yanıkları ve can kaybı ekibi çıkmaza soktu. Uzun uğraşlar ve çalışmaların nihayetinde statik elektrik keşfedilerek, önlem arandı ve az bir değişim ile günümüzde de kullanılan deşarj püskülü bulundu.

Hugo Junkers J1 uçağı

Statik Elektrik Nedir?

Statik elektrik, bir madde içerisindeki veya yüzeyindeki elektrik yüklerinin dengesizliği olarak tanımlanır. İletken ya da yalıtkan iki maddenin temas etmesi sonucu oluşur. Günlük hayattan statik elektriğe örnek verecek olursak; Yünlü kıyafetlerimizle temas edince oluşan elektriksel etkileşim, Saçımızı taradığımız tarağın kağıdı çekmesi gibi örnekler verebiliriz.

Statik Discharges (Statik Deşarj)

Deşarj püskülü ucunda karbon fiber bulunan yine fiberle kaplı bir çubuktan ibarettir. Statik elektrik dışında uçağa yıldırım çarpmalarında da oluşan elektriği başarı ile atmosfere geri boşaltmaktadır. Statik elektrik aynı zamanda uçaktaki haberleşme ve seyrüsefer cihazlarının da doğru çalışmasına engel olmaktadır. Statik elektrik boşalımını sağlamak için uçakların sivri uçları ile kanatların firar kenarlarına deşarj püskülleri takılarak uçak üzerinde biriken statik elektriği atmosfere geri bırakırlar.

Uçuş esnasında uçağın gövdesi ve kanatları üzerinde, sürtünme nedeniyle atmosferden elektron geçişleri yüzeye statik elektrik yükler. Statik elektrik miktarı arttıkça uçağın firar kenarları, antenleri ve gövde perçinleri üzerinde yanmalar meydana gelir. Takriben 500 Volt değerine ulaşan statik elektrik 1,2 mm’ den sıçrama yapar ve bu sıçrama görülen yanıklara ve kıvılcımlara neden olur. Uçak nemin çok az olduğu kuru hava koşulları altında indiğinde uçak yere temas ettiği anda büyük kıvılcımlar salar. Bu deşarj toprağa bir kıvılcım ile uçağın üzerindeki yükü salmaktır.

Uçağa düzgün bir şekilde bağlanmazlarsa statik boşaltıcılar çalışmayacaktır. Uçağın her yerinden boşaltıcılara kadar iletken bir yol bulunmalıdır. Aksi takdirde faydasız olmaktadırlar. Erişim panelleri, kapılar, kaputlar, seyir lambaları, anten montaj donanımı, kontrol yüzeyleri vb. statik fitil yoluyla boşalmazlarsa statik gürültü oluşturabilirler.

Firar kenarındaki deşarj püskülleri, statik yükü havaya bırakır ve bu püsküllerin yapısı, sayısı uçak modeline göre değişmektedir.

Statik deşarjlar, yıldırım önleyici değillerdir ve bir uçağın yıldırım çarpması olasılığını etkilemezler.

Statik Püsküller

Statik Elektriklenme Sonucu Oluşan Kaza Örneği ;

Yıldırım çarpması sonucu uçağın yanına yaklaşan kamyon

Uçağa yakıt doldurulması sırasında statik elektrik zararlı sonuçlar ortaya çıkarabilmektedir. Büyük uçaklarda kanat yakıt deposunun doldurulması, uçak kanadının alt tarafından yapılmaktadır. Yakıt, antistatik katkı maddeleri içerirken, hava taşıtının elektrostatik potansiyelin dengelenmesi için bir kablo kullanılarak tankı yoluna bağlanması zorunludur. Bu önlemin uçaktaki statik elektriği dışarı atacağından ilk anda bir kıvılcım riski bulunmaktadır.

Hava taşıtlarında sorumlu işçiler antistatik kıyafetler ve ayakkabılar giymek zorundadırlar ve işi güvenli bir şekilde gerçekleştirebilmeleri için gerekli eğitimleri almalıdırlar. Ancak tüm bu önlemler ve eğitimlere rağmen, çoğunlukla “insan faktörü” yangınların oluşmasına sebep olur.

Antistatik Malzeme : Statik elektriğin sebep olabileceği zararları engellemek için kullanılan malzemelere denmektedir.

Teknoloji haberleri için tıklayın

Eğitim haberleri ve daha fazlası için tıklayın

Savunma sanayi hakkında bilgiler için tıklayın

 

Kaynakça:

Fırat üniversitesi Uçak Elektrik-Elektronik Öğresincisi Mustafa Şengül Staj defteri

https://tr.wikipedia.org/wiki/Statik_elektrik

Abdullah Kalaycı

Mekatronik Mühendisi

Related post

1 Comment

  • masallah cok güzel yazmışsınız

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.