Röle Nedir? Röle Yapısı Ve Çeşitleri

 Röle Nedir? Röle Yapısı Ve Çeşitleri

Röle Nedir?

Röle nedir ? , elektrik devrelerinde özellikle kumanda devrelerinde kullanılan ve düşük akımları anahtarlama kabiliyetine sahip elektromekanik bir devre elemanıdır. Rölenin bobinine çok düşük bir enerji uygulanarak kontaklarından daha büyük akımlar anahtarlanabilir. Yani Röle, üzerinden akım geçtiği zaman çalışan devre elemanıdır. Röleler de butonlar ve lamba düğmeleri gibi bir devreyi açıp kapatırlar. Ancak elle kumanda edilmezler. Açılıp kapanmaları için gereken kuvveti bir elektromıknatıs (yani bobin) ve bir yay sağlar. Röleler aynı zamanda farklı frekans ve dalgalardan etkilenmeden anahtarlama yaparak değişik özellikteki elektrik devresi ve elektronik devre elemanlarının kontrolünü yapabilir. Rölenin en önemli özelliği AC ve DC gerilim türlerinin her ikisi ile de çalışabilir olmasıdır.
Röle

Rölenin Yapısı

Röleler, yapı olarak üç parçadan oluşmaktadır. Bunlar bobin, yay ve kontaktır.
Röle Yapısı

Bobin:

Röle içerisindeki en temel parçalardan biridir. Bobinin röle içerisindeki görevi içeride bir manyetik alan oluşturarak içeride yer alan hareketli kontağın konumunu değiştirme işlemini yapar.
Röle içerisindeki bobinin özelliklerine göre kullanılması gerekir. Bu özelliklerinden biri bobinin DC gerilimle mi yoksa AC gerilimle mi çalıştığını bilmek gerekir. Ayrıca bobinin çalışma gerilimini de bilmek gerekmektedir. Röle içerisindeki bobin genellikle 5V, 12V, 24V, 120V, 220V gibi gerilimler ile çalıştırılırlar. Voltaj özellikleri rölenin dış kılıfının üstünde yazılıdır. Bobine enerji uygulandığı süre boyunca kontaklar almış olduğu konumlarını korur. Enerjisi kesildiği anda ise kontaklar enerjilenmeden önceki eski konumlarına geri dönerler.
Rölenin anahtar bağlantıları genellikle COM, NC ve NO olarak etiketlenir.
Rölenin Anahtar Bağlantıları
COM : Anahtarın ortak, hareketli kısmıdır. Bağlantınızı her zaman buradan yapın
NC : Normalde kapalıdır. Röle bobini kapalı olduğunda COM buraya bağlanır.
NO: Normalde açıktır. Röle bobini açık olduğunda COM buraya bağlanır.
Röle bobini açıkken anahtarlanmış devrenin açık olmasını istiyorsanız COM ve NO’ya bağlayın. Röle bobini kapalıyken anahtarlanmış devrenin açık olmasını istiyorsanız COM ve NC’ye bağlayın.

Kontak:

Röle içerisinde birden fazla kontak bulunmaktadır. Kontaklar genel olarak tekli kontak yada çiftli kontak olarak ifade edilir. Tekli kontakta bir normalde açık uç bir de normalde kapalı uç bulunurken, Çift kontaklı yapıda normalde açık ve normalde kapalı uçlardan ikişer tane bulunmaktadır. Röle içerisindeki kontaklar çok yüksek gerilimlere ve akımlara karşı dayanabilmektedir. Kontaklardan hangisinin açık ve kapalı olduğu genellikle kontakların yer aldığı alt kısımda gösterilir. Ayrıca dayanabildiği maksimum akım değeri kılıfın üst kısmında belirtilir.
Elektronik röle kontakları genellikle 10A veya biraz daha üzeri akıma dayanıklı olacak şekilde imal edilirken elektrik sistemlerinde kullanılan röle kontakları daha yüksek akım değerlerine dayanıklı olabilmektedir. Kontakların en büyük sıkıntısı zamanla hareketli kontağın sabit bir kontağa yapışıp kalmasıdır.

Yay:

Rölede yayın görevi bobinin elektrik enerjisi kesildikten sonra hareketli kontağı normalde kapalı konumuna geri dönmesini sağlamaktır. Yayın kullanım amacından da anlaşılacağı üzere röle elektriksel olmaktan çok mekaniksel özelliktedir.

Rölenin Çalışma Prensibi

Rölenin bobinine enerji verildiğinde mıknatıslanan bobin bir armatürü hareket ettirerek kontakların birbirine temasını sağlar ve devrede iletim sağlanmış olur.
Röle üzerinde genellikle NO (normally open), NC (normally closed) ve COM (common) yazan üç adet bağlantı bulunur. Normally open olan bağlantı, röleye enerji verilmediği durumda common ucu ile açık devredir, dolayısıyla iletim geçekleşmez. Rölenin bobinine enerji verildiğinde NO ile COM uçları kısa devre olur ve elektrik akımı sağlanır. NC ucu ise NO’nun tam tersi şekilde çalışır, yani bobine enerji verilmediğinde NC ve COM uçları kısa devredir. Enerji verildiğinde açık devre oluştururlar.
Röle Yapısı Ve Çalışma Prensibi

Röle Çeşitleri

Reed  Röle:

Reed röle, yapı olarak içi asal gaz ile doldurulmuş ve içerisinde iki tane kontak bulunan röle tipidir. Reed röleler manyetik alan etkisi ile iletim/kesim durumuna geçerler, yani kontakları manyetik alan etkisi ile çalışır. Örneğin reed röleye bir mıknatıs yaklaştırıldığında kontak durumları değişmektedir. En yaygın kullanım alanları hırsız alarm sistemleridir.
Reed Röle

Termik Röle:

Termik röleler, kontak durumları ortamdaki ısıya göre değişen rölelerdir. Termik rölelerin kullanım amacı ortamdaki ısı belirlenen ısıdan daha yüksek seviyeye ulaştığı durumlarda elektrik devresindeki akımı kesmektir. Bu işlem, termik rölenin içerisinde bulunan bi-metal adındaki özel bir metal bileşimi ile gerçekleşir. Bu bileşim, ısıya göre değişik genleşme karakteristiğine sahip iki metalden meydana gelmektedir. Metallerden biri fazla, diğeri daha az genleşir. Isı değişiminde bu genleşme röledeki kontakların kapanmasını sağlar ve ısı enerjisi hareket enerjisine dönüşür. Termik röleler de yapı olarak kendi içlerinde çeşitlere sahiptirler. Yaygın kullanım alanı olarak ütüleri örnek verebiliriz.
Termik Röle

Solid State Röle (SSR):

Katı hal (solid state) rölelerde mekanik herhangi bir parça bulunmaz, bu sayede ömürleri standart rölelerden daha uzundur. Solid state röleyi en önemli kılan özellik aşırı yüksek akım değerlerine kadar dayanabilmeleridir.
Solid State Röle

Kaçak Akım Rölesi:

Kaçak akım koruma rölelerinin amacı yalıtım hatası bulunan, bu sebeple belirlenen akım değerlerinden daha fazla akımın geçtiği devrelerde enerjiyi kesmektir. Sistemdeki giren akım ve çıkan akımın denk olmaması, rölenin çalışmasını sağlar. Yani iki akımın oluşturduğu manyetik alan sıfırdan farklıysa kontak durumları değişir.
Kaçak Akım Rölesi

Zaman Rölesi:

Zaman röleleri, kontak durumları belli bir süre dolduktan sonra değişen rölelerdir. Süre kullanıcı tarafından belirlenir. Zaman rölelerinden bazıları enerji aldıktan sonra gecikme süresinin dolmasını bekler ve ondan sonra kontak durumunu değiştirir, bazıları ise üzerindeki enerji kesildikten sonra bu işlemi gerçekleştirir.
Zaman Rölesi

Motor (Faz) Koruma Rölesi:

Faz koruma röleleri, faz sinyallerini ölçerek motorlarda oluşabilecek olumsuzlukları önlemek amacı taşırlar. Kontrol ettikleri fazlardan herhangi birinin olmaması motorda aşırı ısınma ve sonrasında kısa devre olarak yanma sorunu oluşturacaktır. Fazlarda herhangi bir eksiklik yoksa, kontrol edilen fazların sırasının doğru olmadığı durumlarda sistem yine hasar görebilir. Bunun haricinde önceden belirlenen faz ayarlarının dışındaki durumlar yaşanması da olumsuz sonuçlar doğurmaktadır. Tüm bu olumsuzlukları önlemek amacıyla bu tip röleler kullanılmaktadır.
Motor (Faz) Koruma Rölesi

Röle Nerelerde Kullanılır?

Rölenin kullanım alanları oldukça geniştir. Bu ürünler, özellikle galvanik izolasyon istenen uygulamalarda, yüksek güç veya yüksek gerilim devresini düşük güç devresiyle kontrol etmenin gerekli olduğu yerlerde kullanılır.  Rölelerin ilk uygulaması, istasyonda alınan zayıf sinyalin bir kontağı kontrol edebildiği ve daha fazla iletim için sinyalin yenileneceği uzun telgraf hatlarında olmuştur. Yüksek gerilimli veya yüksek akımlı cihazlar düşük gerilimli kablolama ve butonlarla kontrol edilebilir. Operatörler yüksek gerilim devresinden izole edilebilir. Mikroişlemciler gibi düşük güçlü cihazlar, elektrik yüklerini doğrudan sürücü kapasitelerinin üzerinde kontrol etmek için röleleri anahtarlayabilir. Bugün röleler endüstriyel otomasyonda kumanda devrelerinde çok daha farklı amaçlarla kullanılabilmektedir. (Motor devreleri, bilgisayarlar, otomobiller, voltaj regülatörleri, trafik sinyalleme cihazları vs..)

 

Röle Nedir? Röle Yapısı Ve Çeşitleri adlı yazımızın sonuna geldik.
Teknoloji haberleri için tıklayınız.
Eğitim haberleri için tıklayınız.
Konferans arşivi için tıklayınız.

Mikroişlemciler Nedir?

Baskı Devre (PCB) Nedir?

Gömülü Sistemler Nedir?

Doğru Akım (DC) Nedir?

Diyot Nedir?

Alternatif Akım (AC) Nedir?

PLC Nedir?

Kondansatör (Kapasitör) Nedir?

Kaynakça:

www.robotistan.com

https://tr.wikipedia.org/wiki/R%C3%B6le

https://diyot.net/role/nedir

 

 

 

 

 

 

 

Eray Kösebalaban

Balıkesir Üniversitesi | Elektrik Elektronik Mühendisliği

Related post

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.